گپ دوستانه

 اغتشاشات ۱۴۰۱ موضوعی بود که همزمان با بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها و به بهانه‌ی فوت یک دختر جوان از سوی ضدانقلاب و دشمنان ملت ایران کلید خورد. اتفاقی که هزینه‌های مادی و معنوی سنگینی بر کشور تحمیل کرد و موجبِ سلب امنیت جانی و روانی مردم و بهره‌برداری حداکثری دشمنان ایران اسلامی شد.

رهبر معظم انقلاب اسلامی در تبیین این حوادث نکات مهمی را مطرح کرده‌اند. ایشان از جمله در دیدار روز دوشنبه ۱۹ دی ماه با مردم قم تأکید کردند: «در اغتشاشهای اخیر هم دست دشمن خارجی عیان بود که حالا یک عدّه‌ای انکار کردند... کسانی که آمدند وارد اغتشاشات شدند و اینها را راه‌ انداختند، هدفشان برطرف کردن ضعفهای کشور نبود؛ هدفشان از بین بردن نقطه‌های قوّت کشور بود.» ۱۴۰۱/۱۰/۱۹

جهت تحلیل و بررسی مجموع نکات مطرح شده از سوی رهبر معظم انقلاب درباره‌ی این موضوع و تبیین دقیقِ مواضع و نوع تحلیل ایشان از این اغتشاشات، گفتگویی تفصیلی با آقای دکتر سعدالله زارعی کارشناس ارشد مسائل سیاسی و امنیتی ترتیب داده شده است که در ادامه می‌خوانید.

دکتر زارعی در این گفتگو موارد گوناگونی چون: شواهد و مستندات برنامه‌ریزی شده بودن اغتشاشات، نقش عوامل مختلف ضدانقلاب در این حوادث، الگو و مدل طراحی شده برای اغتشاشات، نقش برخی جریانات سیاسی داخلی و در نهایت چرایی از سر انفعال بودن این طراحی دشمن و... را مورد بحث و بررسی قرار داده‌اند.

اشاره به برخی جلسات داخلی گروهک‌های ضدانقلاب و نقش برخی سفارتخانه‌های خارجی در سازماندهی و شبکه‌سازی جریانات داخلی از جمله نکات خواندنی این گفتگو است. برخی نکات و گزاره‌های مهم و برجسته‌ی مطرح شده در این گفتگو به این شرح است:

- دشمن الگوی «رهبری رقیق و سیال» را برای سازماندهی اغتشاشات طراحی کرد

- تحلیل‌شان این بود که کار نظام را تمام می‌کنند لذا تمام ظرفیت‌هایشان را خرج کردند

- غرب از اینکه نیروهای همسو با او در قدرت قرار ندارند عصبانی است

- خاتمی پیام همراهی با اغتشاش‌گران فرستاد

- سفارت فرانسه در جامعه‌ی هنری شبکه‌سازی می‌کند

** رهبر انقلاب در تحلیلِ اغتشاشات اخیر بر «برنامه‌ریزی شده بودن» این حوادث و طرح و توطئه‌ی دشمن برای ایجاد اغتشاش و ناامنی در جامعه‌ی ایران مصادف با بازگشایی دانشگاه‌ها و... تأکید کردند و حادثه‌ی پیش آمده را صرفا یک بهانه برای این مسئله دانستند. از حیث مسائل سیاسی و امنیتی، این نظر از چه شواهد و مویداتی برخوردار است؟

در اوایل سال ۱۴۰۱ جلسه‌ای در لندن برگزار می‌شود. در آنجا نیروهای کردی‌ای که با هم اختلاف داشتند با حضور یک مقام ارشد سازمان سیا جلسه‌ای برگزار می‌کنند. این به تقریبا نهم یا دهم خردادماه سال ۱۴۰۱مربوط می‌شود.

گروه‌های کردی یعنی دموکرات و کومله و پژاک و.. با هم اختلافاتی داشتند، حتی بعضی‌هایشان با هم درگیر بودند. آنجا مقام ارشد سیا تحلیلی ارائه می‌دهد و می‌گوید الان وقت اختلافات نیست و باید شما یکی بشوید و وارد کردستان بشوید و اقدامات مسلحانه را شروع کنید. تقریبا آنجا یک چنین میثاقی بین گروه‌های کردی که با هم اختلافات داشتند برای ایجاد درگیری در کردستان در مناطق غربی ایران، رخ می‌دهد. خب این یک کُدی هست که آن زمان به دست آمد و چند روز بعد از این، مقام معظم رهبری در سخنرانی‌ای که در حرم حضرت امام(ره) داشتند به مناسبت سالگرد حضرت امام(ره)، تصریح کردند که می‌خواهند در ایران اغتشاش و درگیری ایجاد کنند و به خیال خودشان می‌خواهند کار خیابانی کنند، اغتشاشات خیابانی راه بیندازند. این کار حضرت آقا در واقع مبتنی بر اطلاع ایشان بود از کارهایی که داشت صورت می‌گرفتند. این یک سند.

یک سند دیگر که خب تصاویرش هم هست اینکه در پایگاه حریر که در اطراف اربیل است آمریکایی‌ها در واقع مشغولند در یک گوشه‌ای از این پادگان، یک نقطه‌ای با یک فاصله‌ای از ساختمان‌های اصلی یک موقعیت ایجاد می‌کنند و در آنجا شروع می‌کنند به آموزش‌های خاص به عناصری از همین گروه‌ها و افراد دیگر. که آمریکایی‌ها اسم این را گذاشتند نیروهای داوطلب، داوطلب عمل، داوطلب اقدام؛ اینها را آموزش می‌دهند، تسلیح می‌کنند، تجهیز می‌کنند. یک چیزی در آموزش‌هایشان بر اساس آن چیزی که در رسانه‌ها از سمت خودشان درز کرد این بود که آموزش خنثی‌سازی اقدامات پلیس را یا منفعل کردن پلیس را به اصطلاح آموزش داده بودند. این نیروهای اغتشاشگر را آموزش داده بودند که چگونه می‌توانند سوار شوند روی ابتکارها و تاکتیک‌های پلیس. این هم یک سند.

سند دیگر این است که از حدود دو هفته یا سه هفته قبل از اغتشاشات، یک مذاکراتی در دوحه بعد از سفر جوزف بورل به تهران در رابطه با بحث هسته‌ای ایران شکل گرفت. آنجا گفته شد که ایران با اروپا به توافقاتی رسیدند و چرخه‌ی گفت‌وگوهای هسته‌ای یک مقداری فعال شد. ایران هم در این فاصله در خصوص بازرسی‌ها و آن سه مرکز ادعایی آژانس انعطاف‌هایی نشان داده بود و کار داشت با گفت‌وگو جلو می‌رفت؛ هم نمایندگان اروپا بودند و با یک فاصله‌ی مکانی نمایندگان آمریکا بودند. اما حدود دو هفته قبل از آغاز اغتشاشاتی که در شهریور شروع شد یک دفعه آمریکایی‌ها مذاکرات را متوقف کردند و این آقای رابرت مالی، که هم مسئول میز ایران، هم معاون وزیر خارجه آمریکا و هم مسئول مذاکرات هسته‌ای است در پاسخ به آقای جوزف بورل که می‌گوید چرا متوقف کردید، می‌گوید دو هفته صبر کنید ایران امتیازاتی خواهد داد که تعجب خواهید کرد و اتفاقاتی در ایران می‌افتد که خودشان می‌آیند دنبال ما و امتیازات ویژه‌ای خواهند داد!! خب این هم نشان می‌دهد که قبل از آغاز اغتشاشات، وضعیت اغتشاشات و برنامه‌ها و حتی زمان آغاز اغتشاشات تا حدودی معلوم بوده است.

** آقای دکتر شما به نقش گروهک‌های ضدانقلاب و تجزیه‌طلب کُرد اشاره کردید که از خیلی قبل‌تر طراحی و برنامه داشتند. رهبر انقلاب در بحث عواملِ میدانی علاوه بر تجزیه‌طلب‌ها، به بقایای رژیم پهلوی و منافقین و... ظرفیت‌های مختلفِ دشمن هم اشاره کردند. اینها نقش‌شان چه بود؟ چقدر شبکه‌هایشان را فعال کردند و چقدر ظرفیت‌هایشان را آوردند به میدان و وارد کار عملیاتی و میدانی این اغتشاشات شدند؟

تقریباً می‌شود گفت طیف دشمنان و مخالفان جمهوری اسلامی حتی آن جریاناتِ نرم متصل به نظام اینها تمام ظرفیت‌هایشان را پای کار آوردند؛ از منافقین تا سلطنت‌طلب‌ها تا کمونیست‌ها تا ملی‌گراها تا جریانات شبه مذهبی مثل انجمن حجتیه تا جریانات سلفی- تکفیری‌ها تا به هر حال گروه‌هایی که رسماً توسط کشورهای خارجی ساخته شدند مثل جیش‌العدل و چه دولت‌هایی که در این مسیر هم‌گرا شدند مثل اقلیم کُردی، مثل آذربایجان، حتی از داخل ارمنستان، دوبی، در بلوچستان و پاکستان و به یک شکلی سرویس امنیتی عربستان و جریاناتی که توسط این‌ها یا از کانال این‌ها و از معبر این‌ها وارد کشور شدند اینها همه پای کار بودند؛ می‌شود گفت این استثنایی‌ترین مصاف این‌ها با جمهوری اسلامی بود؛ حالا بعضی‌ها تعبیر جنگ احزاب به کار بردند از حیث اینکه یک ائتلاف کاملی علیه جمهوری اسلامی شکل گرفت ولی خب حالا از یک بعدی هم شبیه نیست به خاطر اینکه وضع جمهوری اسلامی ۱۴۰۱ با وضع پیامبر(ص) در زمان جنگ احزاب قابل تطبیق نیست. بالاخره آن‌موقع حضرت رسول(ص) در اوج مظلومیت و ضعف از نظر عِده و عُده بوده اما وضع جمهوری اسلامی که این نیست، از نظر عِده و عُده جمهوری اسلامی غلبه داشت بر مخالفان خودش ولی از حیث اینکه آنها در صور اسرافیلشان بدمند و هرچه امکانات است جمع کنند یک‌جا بیایند پای کار، از این حیث جنگ احزاب بود. خب همه‌ی اینها پای کار بودند و حرفشان هم این بود که این دفعه تا حل نشود ول نمی‌کنیم، باید برویم تا حل مسئله. لذا برای اینکه این اتفاق بیفتد آمدند رهبری حرکت را هم رقیق کردند هم سیال کردند برای اینکه بتوانند همه را زیر این خیمه جا دهند و کسی خارج از خیمه نماند. مثلاً در کنفرانس برلین که به روایت پلیس آلمان ۳۷-۳۸ هزارتا در آنجا جمع شدند در حین اغتشاشات و در زمانی که فتیله اغتشاشات یک مقدار پایین آمده بود، در آنجا به منافقین گفتند شما جلوی تریبون نباشید و بروید یک خرده عقب‌تر و جریانات بیشتر اجتماعی را آوردند جلو تا جریانات شناخته‌شده‌ی سیاسی. رهبری کار را یک مقدار رقیق کردند تا بتوانند همه را جا بدهند.

دوم آمدند سیال کردند یعنی هر روز یک اسمی مطرح شد، هر اسمی یک طلوع و غروب داشت و این افراد می‌آمدند روی صحنه مطرح می‌شدند بعد محو می‌شدند، دوباره یکی جدید می‌آمد ظهور می‌کرد و دو روز بعد افول می‌کرد و باز فرد دیگر. این را می‌چرخاندند این ماجرای رهبری را، می‌چرخاندند به خاطر اینکه به اصطلاح همه را امیدوار نگه دارند، همه‌ی طیف‌ها را امیدوار نگه دارند. از همه‌ی ظرفیت‌های نظامی استفاده شد، از ظرفیت قتل، از ظرفیت خودکشی، از ظرفیت آتش زدن، از ظرفیت اتهام‌پراکنی، دروغ‌پردازی، حتی از ظرفیت رسانه‌های معتبر استفاده کردند. مثلا واشنگتن‌پست و نیویورک‌تایمز برای خودشان اعتباری داشتند اما اینها هم در این صحنه وارد شدند و آبروی خودشان را وسط آوردند. خودشان می‌دانستند فلان خبر دروغ است و می‌دانستند این دروغ پایدار نمی‌ماند (مثلاً ماجرای فوت رهبری یا ماجرای جانشینی رهبری بالاخره یک چیزی نبود که عقل زیادی بخواهد که این را تشخیص دهد خب چهار روز بعد رهبری می‌آمدند صحبت می‌کردند و چیزی باقی نمی‌ماند برای اعتبار این رسانه‌ها) اما با علم بر این هزینه‌ی گزا، باز این این کار را کردند.

** در واقع تمامی ظرفیت‌هایشان را خرج کردند.

بله، این کار را کردند. مثل اینکه یک کسی یک پولی کنار می‌گذارد برای روز مبادا اینها روز مبادایشان امروز بود. پس می‌توانیم بگوییم که هیچ ظرفیت ذخیره‌ای را اینها نگه نداشتند، همه‌چیز را آوردند جلو و حالا هزینه‌شان خیلی زیاد است. اینها حالا که شکست خوردند، مدتی دچار مشکل می‌شوند برای اینکه بتوانند دوباره تدارکاتی را ایجاد کنند و به میدان بیاورند. شما نگاه کنید در این صحنه خیلی سریع راجع به تجزیه ایران صحبت شد، خیلی صریح راجع به اینکه پلیس را بُکُشید صحبت کردند و هیچ جریانی در دنیا نمی‌آید اینگونه صحبت کند بگوید بُکُشید! می‌گوید من کُشته شدم اما نمی‌آید در تلویزیون بگوید که بُکُشید! پلیس را بُکُشید! یک کسی مذهبی بود بُکُشید! یک کسی ظاهر مذهبی داشت بُکُشید! مساجد را آتش بزنید! قرآن را بسوزانند بعد در وبسایت‌هایشان نمایش بدهند. این موضوعات خب خیلی موضوعات عصبی‌کننده و تحریک‌کننده‌ای بود. حالا چرا این کار را کردند؟

اولاً آمده بودند که تمام کنند و حرکتشان هم دیوانه‌وار بود. من نمی‌خواهم بگویم حساب همه‌چیز را کرده بودند، به خیال خودشان می‌شد با این روش به هدف و نتیجه رسید ولی دیوانه‌وار بود به خاطر اینکه اینها باید ملت ایران را شناخته باشند بعد از ۴۴ سال. مگر می‌شود شما قرآن را آتش بزنید و یک جمعیت عظیمی در ایران نیاید به صحنه؟ مگر می‌شود شما پلیس را بکشید یکی مثل شهید روح‌الله عجمیان، یک جوان کارگر فقیر را در خیابان بُکُشید و کشته شدن این در ایران بازتاب نداشته باشد؟ خب اینکه مشخص است، یک آدم خیلی ساده هم باید بفهمد که ایرانی‌ها چه‌جور شخصیتی دارند؟ چه چیزی آنها را دور هم جمع می‌کند؟ چه چیزی باعث وحدتشان می‌شود؟ اینها را طبیعتاً می‌دانستند ولی اقدام کردند. یعنی علی‌رغم این آمدند جلو و مثل آن ضرب‌المثلی که می‌گوید «مرگ یک‌بار شیون هم یک‌بار» گفتند می‌رویم تمام می‌کنیم ولی حرکتشان انصافاً دیوانه‌وار بود.

** آقای دکتر در سال‌های اخیر ما قضایای فتنه ۸۸ را داریم، آشوب‌های سال‌های ۹۶ و ۹۸ را داریم. اغتشاشات ۱۴۰۱ از حیث مُدل و الگو با آن موارد چه تفاوت‌هایی داشت؟

ببینید در آنجا موضوع صحنه‌ای بود، زنجیره نبود. یک صحنه‌ای بود یک جریانی را اینها می‌توانستند فعال کنند و معتقد نبودند که می‌شود کار را تمام کرد یا باید کار را تمام کرد. معتقد بودند این کارها آن نتیجه‌ای که می‌خواهیم را به دست می‌آورد کما اینکه راجع به تحریم‌ها هم همینطور فکر می‌کردند و می‌گفتند تحریم‌ها کفایت می‌کند، شما همین خطِ تحریم را بروید جلو جمهوری اسلامی یا نابود می‌شود یا تسلیم می‌شو.راجع به اغتشاشات هم اینها معتقد بودند که همین مقدار کفایت می‌کند برای چاشنی آن کاری که در تحریم‌ها ما انجام می‌دهیم برای اینکه حکومت را بترسانیم. فضای داخلی ایران هم فضای منسجمی نبود یعنی مثلاً دولت ما یک دولتی بود که نسبتش با خود جمهوری اسلامی خیلی معلوم نبود در سال ۹۸ و قبلش ۹۶. در این دوره‌ها نسبت دولت با جمهوری اسلامی خیلی روشن نبود، آنها کانال داشتند داخل دولت و دولت را مدیریت می‌کردند، خیلی راحت دولت را مدیریت می‌کردند. بعضی‌ها واقعاً نیازی به اینکه آمریکا بخواهد خرج کند برای اینکه اینها همراهی کنند ندارند.

آنجا اغتشاشات مکمل طرح دشمن و به صورت صحنه‌ای برای به ثمر رساندن آن ماجرای تحریم اقتصادی بود. اغتشاشات چاشنی بود برای اینکه جمهوری اسلامی را متقاعد کنند به اینکه راهی جز تسلیم ندارد اما در این صحنه آنها متوجه بودند که این کارزار فشار اقتصادی تمام شده و نظام از آن عبور کرده و اینجا اغتشاشات خودش شد موضوع، یعنی خود اغتشاش شد موضوع اول و راهی برای اینکه به اصطلاح ایران را به تسلیم وادار کنند لذا گسترش و توسعه پیدا کرد، خشن‌تر، عریان‌تر و پرتعدادتر شد به لحاظ سازمان‌ها و تشکیلات، ذخائر را آوردند وسط، این کارها را در پروژه‌های قبلی نکرده بودند.

** رهبر انقلاب در یک تفکیک کلی درباره‌ی عاملین این قضیه یک عده را گفتند همین جریانات معاند و گروهک‌ها و... هستند و یک عده را هم گفتند نوجوانان و جوانانی که تحت تأثیر فضای‌مجازی، هیجان‌زدگی، فریب خوردن و... درگیر شدند. یعنی زمینه‌های فرهنگی‌اجتماعی را اشاره کردند که وجود داشته و دشمن روی این سوار شده است. بالاخره بخشی از نوجوان‌ها یا جوان‌ها خیلی با سنت‌ها و عقاید دینی همراه نیستند و سبک زندگیِ به شدت مجازی‌زده‌ای هم دارند.

بسترهای فرهنگی‌اجتماعی اغتشاشات را شما چطور تحلیل می‌کنید؟ سازماندهی اتفاق افتاده در این زمینه و بحث اثرگذاری شبکه‌های اجتماعی را چطور باید صورت‌بندی کنیم؟

یک تعبیری من دیدم در این کتاب " توسعه‌ی شبکه‌های سکولارلیبرال در جوامع اسلامی" که دو نفر به نام آنجلس راباسا و چریل بنارد نوشتند که اینها دو نفر از نویسندگان مرتبط با یک کانون در نیویورک هستند که در آنجا یک گروه تشکیل شدند از جمله بعضی چهره‌های ایرانی، چهره‌های سرشناس رسانه‌ای که در آنجا حضور دارند، بعضی چهره‌هایی که تابعیت دوگانه دارند مثل شیرین هانتر مثلاً یا همین جریان به اصطلاح نمازی‌ها اینها وصلند به آن حلقه‌ی مرکزی. این شبکه‌های سکولار وصل می‌شوند به یک مرکز برنامه‌ریزی و به تعبیر ما یک آشپزخانه. در آنجا در صفحه ۱۳۳ این کتاب تعبیری دارد که جالب است می‌گوید: «برخی سازمان‌های جامعه‌ی مدنی در حال ظهور در خاورمیانه را می‌توان به شبکه‌هایی مرتبط ساخت که بر دموکراسی‌سازی و ترویج اسلام میانه‌رو و لیبرال متمرکز هستند» حالا این بحث‌ها مثلاً مربوط می‌شود به ۱۵- ۱۶ سال پیش. این کتاب مربوط به ۱۵- ۱۶ سال پیش می‌شود و این بحث‌ها مربوط به ابتدای شکل‌گیری شبکه‌های اجتماعی است.

خب ببینید در اینجا ما سه تا اقدام کنار هم را شاهد هستیم. یک اقدام همین شبکه‌های اجتماعی‌اند و به تعبیری گروه‌های بی‌نام‌ونشانند. افراد بی‌نام‌ونشانند که اینها بر اساس یک سری تمایلات وارد یک بستر به شدت غرب‌زده و غرب‌گرا می‌شوند و بدون اینکه خیلی توجه هم داشته باشند به شدت وارد این خانه و عضو این خانه می‌شوند، عضو این خانواده می‌شوند و از اینجا مطلب می‌گیرند و به اینجا مطلب می‌دهند، تحت سرپرستی قرار می‌گیرند، به آنجا خدمت می‌رسانند یعنی هم هدایت می‌شوند و خط می‌گیرند، هم سربازی می‌کنند. تولیدات اینها در راستای آن شبکه و هدف شبکه اتفاق می‌افتد. آن‌وقت یک هویت پیدا می‌کنند، یک فرهنگ می‌شود، یک سبک زندگی پیدا می‌کنند. اینها یک جریانند که هدایت اینها پیوسته و در عین حال خیلی نرم و ناشناخته است.

دسته‌ی دوم بعضی شبکه‌ها در جامعه هستند که اینها هویت فنی خودشان را دارند، هویت تخصصیشان را دارند مثلاً انتشارات و مراکز نشر. خب مرکز نشر تخصصش این است که کتاب می‌گیرد چاپ می‌کند و در جامعه توزیع می‌کند و محصولات بر اساس ارزش ذاتی خودش در آن مرکز نشر پذیرفته می‌شوند، ارزش‌گذاری و توزیع می‌شوند. یا مثلاً کافی‌شاپ‌ها؛ خب اینها یک جریان اقتصادی و اجتماعی هستند که بر اساس نیازهایی که شهروندان پیدا می‌کنند به اینها خدمات می‌دهند و دخالت هم نمی‌کنند در محتوای آن چیزی که به آن خدمات می‌دهند. خدمات می‌دهند و پولش را می‌گیرند. یا مراکزی مثل آموزش زبان خارجی؛ خب آموزش زبان خارجی هم یک مرکز خدمات تخصصی‌ است. فرد مراجعه می‌کند و می‌خواهد زبان انگلیسی یاد بگیرد. خب زبان انگلیسی یک روش آموزشی دارد، یک زمان خاصی مورد نیاز است، اساتیدی هم که می‌توانند آموزش بدهند تخصص‌هایی دارند. اینها علی‌رغم اینکه کارکردهای تخصصی خودشان را داشتند اما کارکردهای سیاسی بهشان دادند. بعد اینها را به هم اتصال دادند، شبکه کردند؛ شبکه‌ی کافی‌شاپ‌ها، شبکه‌ی گالری‌ها در حوزه نقاشی، شبکه‌ی مراکز زبان، حتی این اواخر این مراکز جا به جایی مسافر و بعضی تاکسی‌های اینترنتی و از این قبیل و... اینها را هرکدام را جدا جدا سازمان دادند ولی اینها به هم ربط روشن نداشتند؛ مثلاً گالری‌ها یک جریان بودند، کافی‌شاپ‌ها، زبان‌کده‌ها، اینها هرکدام برای خودشان یک شبکه بودند جدا جدا و در اغتشاشات اینها دستور واحد گرفتند یک‌دفعه، مثل یگان‌هایی که جدا جدا آموزش می‌دهند و یک دستور صادر می‌شود همه‌شان به خط می‌شوند. ما یک اسنادی هم داریم و این سیاسی شدن اینها هم یک اتفاق طبیعی نبوده که حالا مثلاً من یک گالری دارم و ضمناً یک علاقه‌ی سیاسی هم دارم و حالا می‌خوام علاقه‌ی سیاسی‌ام را هم دخالت بدهم.

ما خبر داریم که سفارت فرانسه رفته به چندین گالری اطراف دانشگاه تهران مراجعه کرده و یک سری کالاهای خاص را که مربوط به یک طیف خاصی بوده که اینها مراجعه می‌کردند به آنجا با قیمت گزاف خریده؛ مثلاً تابلویی را که حداکثر ۳۰ دلار ارزش داشته را ۳۰۰۰ دلار خریده و این ارتباط گرفته. خب آن گالری برایش خیلی جذاب بوده که چه خوب! چه بازار پررونقی پیدا شد و من این کالاهایی را که روی دستم مانده بود را با چه قیمت‌های بالایی دارند از من می‌خرند و این اتصال و ارتباط برقرار می‌شود. بعد از مدتی به اینها می‌گویند شما اصلاً در این مسیر کار کنید و بعد اینها تبدیل می‌شوند به واحدهای آن مرکز عملیاتی که می‌خواهد اینها را مدیریت و هدایت کند. این در واقع نفوذِ نیمه‌سخت است چون اینجا پول رد و بدل می‌شود، سفیر دارد برنامه‌ریزی می‌کند، کالا دارد جابه‌جا می‌شود.

** دسته‌ی سوم شامل چه عواملی می‌شود؟

دسته‌ی سوم در اینجا آن سازمان‌های سیاسی هستند که این سازمان‌های سیاسی اصلاً مدعایشان سیاسی است برخلاف آن دوتا دسته‌ی دیگر، آن بچه‌ای که پشت اینترنتش نشسته و آن فرد صاحب گالری یا آن زبان‌کده، آنها ادعای سیاسی ندارند و اصلاً مبنایشان سیاسی نیست اما اینجا چرا، اینجا مبنایشان سیاسی است، یک حزب است، یک روزنامه است، یک دانشکده علوم سیاسی است. اینها در واقع باز یک فرم طبیعی دارند و یک فرم غیرطبیعی دارند. کِی غیرطبیعی می‌شود؟ موقعی که اصول مسلّم سیاسی که در هر کشوری مورد توجه است زیرپا گذاشته می‌شود. اغتشاش به هم ریختگی جامعه است، قتل، آتش زدن، به هم‌ریختن، قوانین را زیرپا گذاشتن، امنیت را از مردم سلب کردن، خب اینها در همه جای دنیا خط قرمز است. در هیچ فرهنگی در هیچ زمانی از تاریخ این موضوعات توجیه نشده، پذیرفته نشده. حتی در انقلاب‌ها این را نمی‌پذیرند یا مثلاً تجزیه‌ی یک کشور خب این اصلاً منطق ندارد و در هیچ جای دنیا هیچ ملتی و هیچ گروهی نمی‌تواند از تجزیه‌ی کشور حمایت کند یا نسبت به آن بی‌توجه باشد یا مثلاً در خصوص پرچم خب پرچم نماد ملی یک کشور است، کسی نمی‌تواند بگوید من ملی هستم اما حالا پرچم را بی‌احترامی کردم که کردم چه اهمیتی دارد این؟ خب اینها خطوط قرمز ملت‌ها هستند. این می‌شود کارکرد غیرطبیعی یک حزب، یک دانشکده علوم سیاسی، یک روزنامه.

خب در این صحنه چه شد؟ آن جریان اول که دیگر حالا یک تربیتی پیدا کرده بودند (البته حالا حجم و عددشان هم حجم و عدد خیلی غالبی هم نیست، ضرر و مسئله دارد ولی اینطور نیست که آن دسته‌ی اولی‌ها را ما بگوییم یک اکثریتی از جوان‌های ما اینگونه هستند، ضمناً همه‌شان هم اهل عملیات نیستند. این هم نیست که بگوییم هرکسی سرش در این شبکه‌ها بود حتماً اغتشاشگر هم هست) و دسته‌ی دومی‌ها که شبکه شدند و دسته‌ی سومی‌ها آن احزاب و... به هم پیوست شدند و هرکدام از اینها در این فضا مثل یک صحنه‌ی تئاتر، اینها عمل کردند.

شما نگاه کنید آقای خاتمی اول اغتشاشات یک علامت محدود می‌دهد که ما با شماییم و عناصری که مرتبطند با آقای خاتمی یک علامتی می‌دهند. بعد این تئاتر می‌آید در یک نقطه‌ای حالا نیاز به نور زرد دارد. خاتمی می‌آید بیانیه می‌دهد می‌گوید بله این شعار «زن، زندگی، آزادی» شعاری است که مردم راه خودشان را پیدا کردند و حکومت بهتر است که با آنها همراه شود و به اینها کمک کند!!

بنابراین اینها یک جریان شدند و این اصلاً اتفاقی نبوده. انتشار آن یادداشت آقای میرحسین موسوی قبل از اغتشاشات و اتهام‌زنی راجع به رهبری و جانشینی رهبری که بعد از آن در روزنامه‌ی واشنگتن‌پست تبدیل به یک مقاله‌ای شد و این ادعا آنجا مطرح شد اینها اصلاً با هم بی‌ارتباط نیستند، نمی‌توانند بی‌ارتباط باشند، جنس‌شان یکی است چون اینها همدیگر را نقد نمی‌کنند. میرحسین نمی‌گوید که بله من این را گفتم ولی این ربطی به من نداشت. آقای خاتمی نمی‌گوید اینهایی که رفتند شهید روح‌الله عجمیان را آنگونه به شهادت رساندند به من ربطی ندارند. تأیید نمی‌کند، رد هم نمی‌کند. بعداً آخر کار هم می‌آید می‌گوید حق با اینهاست که گفتند زن، زندگی، آزادی. یعنی اینجا می‌آید مشخص می‌کند. اینها اصلاً اتفاقی نیستند. به صورت تنظیم شده، برنامه‌ریزی شده آمده جلو و یک صحنه‌ی تئاتری را اینها خواستند شکل دهند ولی خب غافل بودند از اینکه آن شخصیت اعظم و آن ملت و آن تماشاچی هوشیار متوجه است که چه اتفاقی دارد روی صحنه می‌افتد.

** برخی چهره‌های فعالِ سلبریتی‌های ورزشی و هنری در این قضیه‌ی اغتشاشات هم در دسته‌ی دوم قرار می‌گیرند؟

بله در دسته‌ی دوم قرار می‌گیرند. چرا دسته‌ی دوم؟ برای اینکه اینها کارکرد تخصصی دارند اما می‌بینیم به‌عنوان نمونه علی دایی علی‌رغم اینکه برایش توضیح داده شده، مفصل کسانی رفتند توضیح دادند که آقا بیا برویم خانه‌ی این آدمی که تو ادعا کردی، بیا برویم آنجا پدرش را ببین مادرش را ببین اقوامش را ببین، این اینجوری بوده. خب حرف از این محکم‌تر نمی‌شود که آقا تو این یک موردی که برداشتی ادعا کردی را بیا تا تهش برویم ببینیم چیست. باز ایشان می‌آید دو ماه بعد از آن ماجرا برای روزهای ۱۴,۱۵,۱۶ باز مطلب می‌زند، مغازه‌اش را تعطیل می‌کند. خب این معلوم است که بحث اشتباه نیست، بحث موردی نیست، یک جریانی است. در بستر هنری‌اش هم همین است لذا می‌بینید که هرروز خبر می‌دهند که یک هنرپیشه‌ای کشف حجاب کرد و...

** در تحلیل کلان ماجرا، بحثی که رهبر انقلاب مطرح کردند این بود که اقدام دشمن و این طراحی‌ای که داشت اقدامی از روی «انفعال» بوده است. یعنی در مقابل حرکتِ پیشرفت و اقتدار کشور اینها دست به این اقدام زدند.

به عنوان سوال آخر این موضوع را چگونه تحلیل می‌کنید؟

این مسئله از دو منظر قابل بررسی است. یک منظر این است که خب غربی‌ها در سالهای اخیر به شدت نگران شدند که آن سرمایه‌گذاری که آنها طی بیست سال، شاید هم بیشتر کرده در داخل ایران و یک کسانی را از داخل جامعه‌ی جمهوری اسلامی جذب کردند که بعضی از این مجذوبین به شکل افتضاحی در خدمت آن دستگاه سیاسی آمریکا قرار گرفتند (امثال علی افشاری) و بعضی‌های دیگر هم نه، فنی‌تر کار کردند، یک خرده محترمانه‌تر کار کردند و اینها آرام آرام در نظام جمهوری اسلامی وجه حداکثری به خودشان گرفتند یعنی یک حداکثری در دولت، در مجلس، در دانشگاه، در شوراهای سیاست‌گذاری کشور، در مراکز کارشناسی، در رسانه‌های ما و جاهای مختلف حتی در صدا و سیما و در احزاب، در دسته‌های سیاسی، در آن شخصیت‌هایی که دیگر مطرح شده بودند، شخصیت‌های برجسته‌شده. خب این جریان در نظام تبدیل شده بود به یک جریان حداکثری و داشتند نظام را از داخل از بین می‌بردند. آن تعبیر صورت و سیرت نظام که حضرت آقا در دانشگاه علم‌وصنعت سال‌ها پیش فرمودند که ممکن است یک زمانی برسد که جمهوری اسلامی به لحاظ اسم باشد ولی از لحاظ محتوا نباشد ناظر به همین بود. خب اینها آمده بودند در سیستم جمهوری اسلامی وجه حداکثری پیدا کرده بودند. نظام طبیعتاً باید خودش را خلاص می‌کرد از این صحنه. پس یک مطلب این است که غربی‌ها می‌خواهند عوامل خودشان را برگردانند در صحنه‌ی جمهوری اسلامی. احساسشان این است که آقای رئیسی کارهایی دارد می‌کند که اگر به نتیجه برسد یک انتخابات پرشوری را جمهوری اسلامی رقم می‌زند و اینها را از صحن و سرا کاملاً پاکسازی می‌کند و این سرمایه‌گذاری غرب را کاملاً بر باد می‌دهد. بنابراین این کاملاً باید برگردد. این یک منظر است به این موضوع.

یک منظر دیگر خارج از این بحث‌های داخلی این است که ما در سطح بین‌الملل در یک شرایط ویژه‌ای قرار داریم. یعنی نظام جهانی در حال تغییر و دگرگونی است و غربی‌ها عقب افتادند از این قافله و همه‌چیز دارد به ضرر آنها پیش می‌رود و آنها هم نمی‌توانند روی این روند اثر بگذارند و یکی یکی هم دارند اعتراف می‌کنند که آقا اوضاع دارد تغییر می‌کند.

رئیس جمهور فرانسه می‌آید می‌گوید که غرب مرجعیتش را از دست داده، آمریکا دیگر ابرقدرت نیست. پاپ می‌آید مشابه همین را می‌گوید. در داخل کشورهای دیگر هم همین حرف است. وضعیت اتحادیه اروپا هم رو به افول است. آمریکا در حال از دست دادن نفوذش است و غرب در حال محاصره شدن توسط مخالفینش است و اینجا سه کشور نامدار وجود دارد که دارند فعال عمل می‌کنند: ایران، چین و روسیه. این سه‌تا باید ضربه بخورند. هرکدام به شکلی باید آسیب ببیند. یک کسی باید ضربه‌ی نظامی بخورد، روسیه. یک کسی باید ضربه‌ی امنیتی بخورد، ایران. یک کسی ضربه‌ی اقتصادی بخورد، چین. یک فرایند اینها تعریف کردند برای اینکه بتوانند این ارابه را اگر متوقف نمی‌شود کرد دست کم کُند کنند. فلذا این طراحی‌ها برای ایران انجام و دنبال شده و می‌شود. این هم یک منظری است که اینجا دیگر بحث این نیست که بخواهند صرفاً موافقین خودشان را برگردانند داخل دولت؛ یک کسی شبیه روحانی، شبیه میرحسین، شبیه خاتمی بیاید بالا که جمهوری اسلامی را نگه دارد و متوقف کند. فراتر از این است.

البته این دو رویکرد قابل اتصال هم هستند یعنی کاری که غربی‌ها در منظر دوم دنبال می‌کنند با تکیه بر آن منظر اول هم می‌توانند پیش ببرند یعنی تلفیق می‌شود کرد. متوقف کردن ایران با ترکیب عنصر خارجی و داخلی.

ولی من گمانم این است که الان غربی‌ها روی منظر اول بیشتر دارند کار می‌کنند و معتقدند که اگر می‌خواهند جمهوری اسلامی را متوقف کنند با داخل می‌شود متوقفش کرد با خارج نمی‌شود. اینها معتقدند و می‌گویند هم. همین چند روز پیش هم روزنامه‌ی واشنگتن‌پست یک مقاله‌ای زده بود که ترجمه‌اش در روزنامه‌ی کیهان چاپ شد. آنجا واشنگتن‌پست می‌گوید که شما دارید اشتباه می‌کنید. نمی‌توانید با آن روش‌های گذشته به نتیجه برسید. روش ترامپ جواب نداد و روش بایدن هم جواب نمی‌دهد. بروید با ایران به یک نقطه‌ای برسید و بعد اشاره می‌کند که شما بدون برساختن نیروهای داخلی نمی‌توانید درباره‌ی ایران به نتیجه برسید. بروید به دموکراسی‌خواهان در ایران کمک کنید. اینطوری دارد صحبت می‌کند. یعنی همین چیزی که من اینجا از این کتاب خواندم شما عین همین را با یک بیانی در واشنگتن‌پست می‌توانستید ببینید.

 گروه جامعه؛ وجود افراد بی‌خانمان و بی‌سرپناه در هر جامعه‌ای به‌عنوان یکی از آسیب‌های اجتماعی تلقی می‌شود که در مواردی اگر دستگاه‌های مسئول و نهادهای خدمت‌رسان اجتماعی به‌درستی و با نگاه انسانی به وظایف خود در قبال این افراد عمل نکنند، آسیب‌های بزرگ‌تر و تبعات تلخ‌تری را همراه خواهد داشت.

با سرد شدن هوا و رسیدن فصل زمستان در جای جای جهان و به مخاطره افتادن سلامت و جان افراد بی‌خانمان و بی‌سرپناه، مقوله حقوق بشر همواره در کشورهای مدعی حقوق بشر با چالش‌های اساسی و جدی مواجه می‌شود.

مرگ بیش از هفت هزار و ۸۰۰ بی خانمان در سال ۲۰۲۰ در آمریکا

بنابر گزارش «گاردین»، سرمای کم سابقه و کُشنده و یخبندانی که از قطب شمال به سمت آمریکا می‌رود، می‌تواند برای جمعیت بی‌خانمان آسیب‌پذیر این کشور نقطه پایان زندگی را رقم بزند؛ این در حالی است که داده‌های مربوط به شمارش مرگ افراد بی خانمان تخمین می‌زند که بیش از هفت هزار و ۸۰۰ بی خانمان در سال ۲۰۲۰ در آمریکا جان خود را از دست دادند.

بنابر اعلام «گاردین» هیپوترمی در حال حاضر یک تهدید همیشه حاضر برای افرادی است که بی‌خانمانی را تجربه می‌کنند؛ خیس شدن بر اثر باران یا برف می‌تواند مرگ افراد بی خانمان در دمای ۱۰ درجه سانتیگراد را رقم بزند و در نتیجه هنگامی که دما پایین می‌آید و برف می‌بارد، چادرها، کیسه خواب‌ها و لباس‌های افراد بی خانمان خیس می‌شوند و خطر هیپوترمی تهدید کننده زندگی سر به فلک می‌کشد.

بی‌خانمان‌های آمریکا در چند قدمی کاخ سفید

خبرگزاری فرانسه نیز در همین رابطه و در گزارشی از واشنگتن نوشت: حتی از دو کیسه خواب و تعداد زیادی پتو هم دیگر کاری ساخته نیست. در این سرمای قطبی که زندگی ساکنان شمال شرق آمریکا را فلج کرده است، بی خانمان‌های واشنگتن نمی‌توانند در چادری که برای آنان نقش خانه را دارد و در چند قدمی کاخ سفید نصب شده است، خود را گرم کنند.

تناقضات فرانسه برای رسیدگی به مساله بی خانمانی و وضعیت مسکن فقرا

در کنار آمریکا اما اروپا نیز وضعیت بهتری در حوزه رسیدگی به افراد بی‌خانمان ندارد. بنابر اعلام پایگاه خبری «ون مینوت»، لیلانی فرحا، حقوقدان کانادایی که از طرف شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد برای بررسی وضعیت افراد بی خانمان در فرانسه، سفر تحقیقاتی ۱۰ روزه به این کشور بویژه به شهرهای «کاله» و «مارسی» انجام داده، گفت: سیاست‌های اعمالی در فرانسه برای رسیدگی به مساله بی خانمانی و وضعیت مسکن فقرا پر از «تناقضات» در اهداف و اجرا است.

وی افزود: هنگامی که مردم می‌میرند، اینجاست که ما بسیار نگران هستیم و این همان چیزی است که در فرانسه اتفاق افتاده است.

گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد، وضعیت بی خانمان‌ها را در فرانسه «غیر قابل قبول» خواند و گفت: آنچه که در فرانسه شاهد آن بودم با جاه طلبی‌های قانون و همچنین سخنرانی‌های مقامات فرانسوی در تضاد است.

مرگ دستکم ۶۲۰ بی‌خانمان در سراسر فرانسه بر اثر سرمای هوا

در همین راستا و بنابر گزارش «لوموند»، در پی سرد شدن هوا، دولت فرانسه از شرکت‌هایی که فضای اداری استفاده نشده دارند، خواست این فضاها را در زمستان امسال در اختیار افراد بی خانمان بگذارند؛ زیرا دولت و مؤسسه‌های خیریه فرانسوی نمی‌توانند به همه افراد بی خانمان خدمات ارائه کنند.

برخی از انجمن‌ها تخمین می‌زنند که بیش از دو هزار کودک در حال حاضر در فرانسه با معضل بی خانمانی مواجه هستند. سال گذشته دستکم ۶۲۰ بی‌خانمان در سراسر فرانسه بر اثر سرمای هوا جان باختند.

چشم‌پوشی از مرگ افراد بی‌خانمان در کنار متهم کردن ایران به نقض حقوق بشر

کشورهای غربی و آمریکا در حالی به بهانه‌های واهی جمهوری اسلامی ایران را متهم به عدم رعایت حقوق بشر می‌کنند که به‌راحتی چشمان خود را بر مرگ افراد بی‌خانمان در پی سرما بسته‌اند و از کنار آن می‌گذرند.

توجه به کرامت انسانی افراد و ضرورت حفظ سلامت آحاد جامعه از جمله مفاهیمی است که در دین مبین اسلام و منابع فقهی شیعه مورد توجه قرار گرفته است؛ در همین راستا، در جامعه اسلامی، حاکمیت و افراد جامعه نسبت به یک‌دیگر مسئول هستند و این مسئولیت‌پذیری باید جنبه عملی داشته باشد.

مواجهه قابل تأمل جمهوری اسلامی ایران با افراد بی‌خانمان

همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، افراد بی‌خانمان و بی‌سرپناه در هر جامعه‌ای وجود دارند و ایران اسلامی نیز از این موضوع مستثنی نیست؛ اما با این حال نوع مواجهه جمهوری اسلامی ایران با افراد بی‌خانمان و کارتن‌خواب در مقایسه با مدعیان حقوق بشر قابل تأمل و توجه است.

تهران، به‌عنوان پایتخت جمهوری اسلامی ایران، پرجمعیت‌ترین شهر کشور محسوب می‌شود و بر همین اساس دور از ذهن نیست که تعداد افراد بی‌خانمان و بی‌سرپناه در این شهر و در مقایسه با سایر شهرهای کشور بیشتر باشد.

هم‌زمان با آغاز به‌کار علیرضا زاکانی در شهرداری تهران، «تهران؛ کلانشهر الگوی جهان اسلام» به‌عنوان چشم‌انداز مدیریت شهری تعیین شد و در همین راستا قرارگاه‌های مختلفی در شهرداری تهران شکل گرفت.

شهرداری نمی‌تواند ببیند کسی بی‌خانمان است

علیرضا زاکانی در همین زمینه و در ۲۵ اسفندماه سال گذشته و در برنامه تلویزیونی «سلام صبح‌بخیر» گفته بود: شهرداری هم خودش را صاحبخانه می‌داند و قلبش برای شهر می تپد و هم نمی‌تواند ببیند کسی سر گرسنه بر بالین می‌گذارد، نمی‌تواند ببیند کسی بی‌خانمان است و مشکل معیشت دارد. این مسأله تفاوت جوهری یک نهاد خدمتگزار اجتماعی با یک نهاد خدمتگزار صرف است.

پیگیری موضوع ساماندهی افراد بی‌خانمان در قرارگاه اجتماعی شهر تهران

از جمله موضوعاتی که در قرارگاه اجتماعی شهر تهران، مورد پیگیری و بررسی قرار می‌گیرد، موضوع رسیدگی و ساماندهی افراد بی‌خانمان است. در همین راستا و در سی و دومین قرارگاه اجتماعی شهر تهران که صبح روز ۲۹ آبان ۱۴۰۱ با حضور اعضای این قرارگاه و به ریاست معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران برگزار شد، مصوبات جلسه سی و یکم قرارگاه از جمله چگونگی اجرای طرح حامی شهر (حامی مددجویان شهر تهران) و ارجاع افراد بی خانمان به گرمخانه‌ها مورد پیگیری قرار گرفت و در نهایت ۱۳ آذرماه گشت فوریت‌های خدمات اجتماعی شهر تهران آغاز به‌کار کرد.

افزایش دو برابری گشت‌های فوریت‌های خدمات اجتماعی شهر تهران

احمد احمدی صدر در حاشیه این مراسم با بیان اینکه تعداد گشت‌های سازمان رفاه، خدمات و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران نسبت به سال گذشته دو برابر افزایش یافته است، گفت: اگر شهروندان، بی خانمانی در تهران دیدند حتماً با شماره ۱۳۷ تماس بگیرند.

روایت میدانی خبرنگار مهر از ساماندهی بی‌خانمان‌ها

به‌منظور آگاهی از نحوه عملکرد گشت‌های فوریت‌های خدمات اجتماعی شهر تهران (حامی شهر) خبرنگار مهر یک شب تا صبح همراه یکی از واحدهای گشتی حامی‌شهر شد و شرحی که در ادامه می‌خوانید، روایت این همراهی است.

محل قرار، ساعت ۱۰ شب در مقابل شهرداری منطقه ۹ تهران بود. یک دستگاه ون از دقایقی قبل در مقابل ساختمان شهرداری مستقر شده بود. در هر ون حامی شهر که مسئولیت ساماندهی افراد بی‌خانمان را بر عهده دارد، یک راننده، یک مددکار و یک ضابط قضائی حضور دارد.

نحوه شناسایی افراد بی‌خانمان در سطح مناطق

حسن خسروی، مددکار منطقه ۹ شهرداری تهران در گفت‌وگو با خبرنگار مهر و در خصوص نحوه کارکرد گشت‌های حامی شهر جهت شناسایی و ساماندهی افراد بی‌خانمان گفت: از قبل به نگهبانان تمامی بوستان‌ها اطلاع داده شده که اگر با موردی از افراد بی‌خانمان، بی‌سرپناه و یا در راه‌مانده مواجه شدند، بلافاصله موضوع را به ما اطلاع دهند و ما نیز سعی می‌کنیم که هر چه سریع‌تر در محل مورد نظر حضور پیدا کنیم.

مددکار منطقه ۹ شهرداری تهران با بیان اینکه شناسایی مددجویان در روز انجام می‌شود، گفت: پس از رسیدن در محل مورد نظر و شناسایی مددجو، مشاوره انجام می‌شود و تلاش می‌کنیم فرد را برای همراهی با خود جهت رفتن به گرمخانه مجاب کنیم؛ به‌طور مثال شخصاً برای یک فرد یک ماه زمان صرف کردم تا قانع شود به‌جای اینکه شب را در خیابان بماند، در اتوبوس حامی شهر بخوابد.

برای انتقال مددجویان به گرمخانه به هیچ‌عنوان به‌زور و خشونت متوسل نمی‌شویم

وی با تاکید بر اینکه برای انتقال مددجویان به گرمخانه به هیچ‌عنوان به‌زور و خشونت متوسل نمی‌شویم، عنوان کرد: ما مددکار اجتماعی هستیم و وظیفه داریم تا افرادی که نیازمند حمایت هستند را مجاب کنیم تا از امکانات دولت استفاده کنند.

خسروی در پاسخ به این سوال که استقبال مددجویان از حضور در گرمخانه چگونه است، گفت: استقبال برخی از این افراد خوب است اما برخی از آن‌ها نیز تند برخورد می‌کنند؛ اما ما با حوصله، صبر و خویشتن‌داری سعی می‌کنیم فرد را مجاب به همراهی کنیم؛ چرا که زمانی که یک نفر از افراد بی‌خانمان امکانات گرمخانه را می‌بیند، به افراد دیگر اطلاع می‌دهد.

مددکار منطقه ۹ شهرداری تهران عنوان کرد: تمام هدف ما این است که هیچ کارتن‌خواب و بی‌خانمانی در زمستان در خیابان نماند و از امکانات گرمخانه استفاده کند.

وی ادامه داد: در صورت اینکه مددجویی را سوار کنیم سعی ما بر این است تا در حداقل‌ترین زمان ممکن آن فرد را به گرمخانه برسانیم و سپس به جاهای دیگر برویم و این‌گونه نیست که فرد را چند ساعت داخل خیابان بچرخانیم و به سراغ محلات دیگر برویم.

شناسایی یک مددجو با کمک نگهبان بوستان

در همین حین، ون حامی شهر به بوستان کوثر می‌رسد. مددکار منطقه ۹ شهرداری تهران در ابتدا به سراغ نگهبان پارک رفت و پس از آن با راهنمایی نگهبان به آلاچیقی رفت که یک فرد بی‌سرپناه در آن حضور داشت. نام او پوریا بود و مددکار را به‌خوبی می‌شناخت. در ادامه مددکار از پوریا خواست تا وسایلش را جمع کند تا راهی گرمخانه شود.

پوریا در راه انتقال به گرمخانه در گفت‌وگو با خبرنگار مهر و در خصوص علت حضور خود در خیابان گفت: به‌دلیل مشکلاتی که با پدرم داشتم در حدود ۳۰ روز است که به خانه نرفته‌ام. در ابتدا به کمپ ماده ۱۶ منتقل شدم و مشخص شد که اعتیاد ندارم و از آنجا خارج شدم. تاکنون چندین بار به اتوبوس حامی شهر رفته‌ام.

این مددجو در ادامه عنوان کرد: مددکار تاکنون چند ساعت وقت گذاشت و با من صحبت کرد و حداقل‌ترین چیز این بود که مددکار از من پرسید که چرا من در این وضعیت قرار دارم و چندین ساعت با من صحبت کردند و مشاوره دادند.

یک مددجو: هیچ اجبار و زوری برای رفتن به داخل ون در کار نیست

وی گفت: با توجه به اینکه مسیر گرمخانه به محل کار من دور است، کمی سخت است که به آنجا بروم و به‌همین دلیل معمولاً به اتوبوس حامی شهر می‌روم؛ اما شرایط آنجا از لحاظ تغذیه، بهداشت و رفتار آدم‌ها خوب است و هیچ اجبار و زوری برای رفتن به داخل ون در کار نیست.

پس از دقایقی ون در مقابل یک ساختمان که تابلویی تحت عنوان «مددسرای امید؛ بیا تا مرهمی باشیم بر زخم‌های شهر» بر سر در آن نصب شده بود، توقف کرد و پوریا همراه مددکار شهرداری به داخل ساختمان رفتند.

تشکیل پرونده هویتی برای مددجویان در بدو ورود به گرمخانه

داخل ورودی ساختمان یک میز قرار داشت که برای مددجو در بدو ورود پرونده‌ای مشتمل بر اطلاعات هویتی در آنجا تشکیل می‌شد. در قسمت راست ورودی گرمخانه، دوش‌های حمام و سرویس‌های بهداشتی قرار داشتند و در قسمت چپ آن سالن غذاخوری و انبار لوازم مددجویان بود.

هر مددجو در بدو ورود، پس از ثبت اطلاعات خود، باید لباس‌ها و لوازم خود را در کمدهایی که داخل انبار تعبیه شده است، قرار دهد و سپس وارد قسمت دوش‌های حمام شود تا پس از نظافت و به تن کردن لباس فرم، برای صرف شام وارد سالن غذاخوری شود.

در کنار سالن غذاخوری، اتاقی قرار داشت که در آن ماشین لباسشویی برای شست و شوی لباس مددجویان قرار داشت و بر همین اساس مددجویان هر روز صبح با لباس شسته شده از گرمخانه خارج می‌‎شوند.

مددجویان پس از صرف شام، به داخل گرمخانه که ورودی آن در ابتدای مسیر مددسرا قرار داشت، وارد می‌شوند و با جای‌گیری بر تخت خواب‌های دو طبقه استراحت می‌کنند. نکته قابل تأمل، امکان ایجاد اشتغال و درآمدزایی برای مددجویان در داخل گرمخانه است.

ایجاد اشتغال برای مددجویان در داخل گرمخانه

صادقی، یکی دیگر از مددکاران شهرداری منطقه ۹ تهران که مسئولیت مددسرای امید را بر عهده دارد، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه آمار اکثر مددجویانی که به اینجا می‌آیند، تکراری است، گفت: در بدو ورود که برای مددجویان پرونده تشکیل می‌شود، از آن‌ها پرسیده می‌شود که به چه حرفه و کاری را بلد هستند که تمایل دارند انجام دهند و اگر مددجویان تمایل داشته باشند، ما در اینجا کارگاهی و آن‌ها را برای فعالیت و اشتغال به آنجا معرفی می‌کنیم و از روز اول مددجویان حقوق خواهند داشت.

مددکار شهرداری خاطرنشان کرد: علاوه بر این، برای مددجویانی که جویای شغل هستند کار مناسب پیدا خواهیم کرد و آنچه که در توانمان هست را انجام خواهیم داد؛ چرا که هر یک از این افراد عزیز یک خانواده هستند.

وی با بیان اینکه الزاماً همه افرادی که در اینجا نگهداری می‌شوند، اعتیاد ندارند، عنوان کرد: علاوه بر مددجویانی که با ون به اینجا منتقل می‌شوند، برخی از مددجویان خودشان به اینجا مراجعه می‌کنند و درب اینجا همیشه به روی مددجویان باز است.

صادقی بیان کرد: ما همه را به یک نگاه می‌بینیم و تلاشمان این است تا جایی که در توانمان است، به مددجویان کمک کنیم.

در اینجا هیچ چیز اجباری نیست و نحوه برخورد پرسنل عالی است

به‌منظور آگاهی از نحوه ارائه خدمات و برخورد کارکنان با مددجویان، با چند نفر از آن‌ها گفت‌وگویی کوتاه انجام شد که شرح آن را در ادامه می‌خوانید. محمدرضا یکی از مددجویانی که حدود دو سال است که شب‌ها به گرمخانه می‌رود، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر گفت: قبلاً اعتیاد داشتم اما در حال حاضر پاک هستم. شرایط و خدمات گرمخانه از هر نظر عالی است. در اینجا هیچ چیز اجباری نیست و نحوه برخورد پرسنل عالی است.

این مددجو گفت: در اینجا روزی سه نوبت غذا داده می‌شود و وضعیت گرمخانه از نظر بهداشتی عالی است و در اینجا در مقایسه با خیابان راحت‌تر هستم.

مسئولان گرمخانه با مددجویان مانند پدر رفتار می‌کنند

یک مددجوی دیگر که بیش از یک‌سال است هر شب به گرمخانه می‌رود، به خبرنگار مهر گفت: آدم نباید جز خدا از کسی تعریف کند اما مسئولان اینجا با مددجویان مانند پدر رفتار می‌کنند و در این مدت در اینجا و در مقایسه با خانه خود راحت‌تر بودم.

وی بیان کرد: قبل از اینجا در مسافرخانه بودم و مدتی در آنجا بودم. پس از آن شنیدم که شهرداری گرمخانه دارد و به اینجا آمدم. از رفتار پرسنل راضی هستیم و امیدوارم که خداوند نیز از آن‌ها راضی باشد.

محمدعلی، مددجوی ۲۷ ساله که پیش از حضور در گرمخانه، شب‌ها را در خیابان‌ها به صبح می‌رسانده، به خبرنگار مهر گفت: شب‌ها در خیابان می‌خوابیدم و جایی نداشتم. یک بار با ماشین‌های گشتی (فوریت‌های اجتماعی) مواجه شدم و از من پرسیدند که برای چه آنجا خوابیدم اما جوابی نداشتم که بدهم و به‌واسطه اینکه جایی نداشتم به اینجا آمدم.

این مددجو بیان کرد: در حدود ۲۰ روز است که با تمایل خودم اینجا هستم و از همه جهت راضی هستم. از خداوند شاکرم که چنین جایی برای کسی مثل من درست شده که در خیابان از سرما نمیرد. پرسنل اینجا نیز باادب هستند و به ما احترام می‌گذارند و این احترام گذاشتن باعث می‌شود من نیز با آن‌ها با احترام و ادب برخورد کنم. هیچ وقت فکرش را نمی‌کردم که چنین جایی انقدر فضا صمیمی و مانند یک خانواده باشد.

پس از خروج از گرمخانه بار دیگر به ون بازگشتیم و ون به سمت محلی حرکت کرد که گزارش وجود یک کارتن‌خواب در آن واصل شده بود. دقایقی بعد ون حامی شهر در بوستان المهدی در نزدیکی میدان آزادی توقف کرد و مددکار شهرداری همراه ضابط قضائی از آن پیاده شدند.

بوستان‌خوابی در ۲۰۰ متری اتوبوس حامی‌شهر

مددکار در حالی که با دست به اتوبوسی که چند متر جلوتر توقف کرده بود، اشاره می‌کرد، گفت: فردی که به سراغ او می‌رویم با اتوبوس حامی شهر ۲۰۰ متر فاصله دارد اما با توجه به اینکه مشکل اعصاب و روان دارد، حاضر نیست به اتوبوس برود و هر شب در این بوستان می‌خوابد و من مانند پدری که هر شب به‌دنبال فرزندش می‌رود، باید به اینجا بیایم تا او را راضی کنم به اتوبوس برود.

پس از چند دقیقه، مددکار شهرداری در کنار مددجویی که نام او غلام بود، حضور یافت و گفت: بلندشو برویم داخل اتوبوس. اگر اینجا بمانی از سرما می‌میری. اگر تا صبح هم که شده باشد، اینجا می‌ایستم و تو را به داخل اتوبوس می‌برم.

تلاش یک ساعت و نیمه برای انتقال یک بی‌خانمان به گرمخانه

به‌رغم تلاش‌ها و صحبت‌های مددکار شهرداری با غلام اما او نپذیرفت که به داخل اتوبوس رود و با توجه به اینکه این مددجو دارای زخم‌باز بود و نیاز به خدمات پزشکی داشت، مددکار شهرداری با واحد گشت فوریت‌های خدمات اجتماعی حامی شهر هماهنگی‌های لازم را جهت انتقال وی به محل نگهداری مددجویان دارای شرایط خاص به‌عمل آورد و در نهایت پس از یک ساعت و نیم تلاش، مددجو قانع شد که با گشت فوریت‌های خدمات اجتماعی حامی شهر همراه شود.

چند قدم آن طرف‌تر، اتوبوس حامی شهر قرار داشت که در آن تعداد قابل توجهی از مددجویان مشغول استراحت بودند. اصغر تات، ناظر اتوبوس‌های اسکان موقت حامی شهر در گفت‌وگو با خبرنگار مهر گفت: بر اساس دستور مدیرعامل سازمان رفاه شهرداری تهران، تعداد هفت دستگاه اتوبوس از ساعت ۱۰ شب تا ۷ صبح در میادین اصلی شهر مستقر هستند که پذیرای عزیزانی هستیم که نمی‌خواهند از گرمخانه‌ها استفاده کنند.

ناظر اتوبوس‌های اسکان موقت حامی شهر عنوان کرد: به‌دلیل سرمای هوا، اتوبوس‌ها را مستقر کردیم تا این افراد داخل اتوبوس‌ها اسکان پیدا کنند و به آن‌ها غذا و پتو داده خواهد شد و در صورتی که مددجویی نیاز به درمان داشته باشد، با گشت ۱۳۷ هماهنگی به عمل خواهد آمد و فرد به مراکز منتقل خواهد شد.

استقرار اتوبوس‌های حامی شهر در هفت نقطه از تهران

وی با اشاره به استقرار مددکار در داخل اتوبوس‌ها عنوان کرد: این اتوبوس‌ها در هفت نقطه از شهر تهران که از قبل تعیین شده، مستقر هستند و مددجویان به این اتوبوس‌ها مراجعه می‌کنند؛ از جمله این نقاط میدان شوش، میدان آزادی، میدان تجریش، میدان امام حسین (ع) و چهارراه استقلال است.

تات با بیان اینکه این اتوبوس‌ها تا زمان برودت هوا در شهر تهران مستقر خواهند بود، اظهار کرد: این اتوبوس‌ها هر شب از ساعت ۱۰ شب در نقاط تعیین شده مستقر می‌شوند و تا ساعت شش صبح در محل‌های تعیین شده مستقر خواهند بود و هر شب در این هفت نطقه پذیرای حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ نفر هستیم.

ناظر اتوبوس‌های اسکان موقت حامی شهر با بیان اینکه این اتوبوس‌ها فاقد سرویس عمومی هستند و در سطح شهر فعالیت نمی‌کنند، اذعان کرد: این اتوبوس‌ها پس از اتمام کار به توقفگاه خود می‌روند و در آنجا ضدعفونی می‌شوند.

همان‌طور که اشاره شد، با توجه به مصوبه قرارگاه اجتماعی شهر تهران، گشت‌های سیار حامی شهر مسئولیت ساماندهی افراد بی‌سرپناه و کارتن‌خواب در شب‌های سرد زمستانی را بر عهده دارند و مشاهدات میدانی خبرنگار مهر از حضور در کنار یکی از این گشت‌ها حاکی از دغدغه‌مند بودن مدیریت شهری در خصوص افراد بی‌خانمان است.

افزایش صد در صدی گشت‌های سیار حامی شهر در شب‌های سرد زمستانی

احمد احمدی صدر در همین راستا و در گفت‌وگو با خبرنگار مهر پیرامون افتتاح طرح حامی شهر ویژه راه‌اندازی گشت فوریت‌های خدمات اجتماعی مناطق ۲۲ گانه کلانشهر تهران گفت: به لطف الهی طرحی را جهت حمایت و ساماندهی عزیزانی که در فصل سرما به ویژه در سطح شهر تهران نیاز به اسکان موقت دارند، بی‌خانمان هستند یا سرپناهی ندارند، برنامه‌ریزی کردیم.

رئیس سازمان رفاه، خدمات و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران خاطرنشان کرد: نسبت به سال گذشته افزایش صد در صدی حمایت‌ها و امکانات را داشته‌ایم و در طرح حامی شهر، گشت‌های سیاری داریم که شهروندان می‌توانند اگر فرد بی خانمانی را مشاهده کردند با سامانه ۱۳۷ فوریت‌های خدمات اجتماعی شهر تهران تماس بگیرند تا در اسرع وقت، گشت‌های ویژه ما خدمت این مددجویان برسند تا اقدامات لازم را انجام دهند.

وی در مورد وضعیت مددسراها نیز گفت: بیش از ۲۰ مرکز برای اسکان در نظر گرفته‌ایم و بیش از ۵۰ درصد ظرفیت‌ها این مراکز خالی است و امکان جذب و ساماندهی افراد بی‌سرپناه و کارتن خواب به خوبی وجود دارد و امکاناتی چون استحمام، غذا و اسکان برای آن‌ها در نظر گرفته شده است.

احمدی‌صدر با بیان اینکه در سال گذشته برای اولین بار گزارشی از مرگ افراد بی‌خانمان نداشتیم، عنوان کرد: با توجه به اینکه برخی از این افراد تمایل ندارند از جایی که هستند جابجا شوند و ترجیح می‌دهند به گرمخانه مراجعه نکنند، به همین دلیل اتوبوس‌هایی ویژه به‌صورت شبانه در نظر گرفته شده تا در شب‌های سرد پاییزی و زمستانی، این افراد با اسکان موقت در آن‌ها به مشکل برنخورند.

رئیس سازمان رفاه، خدمات و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران با بیان اینکه نیروهای تخصصی مددکار در داخل خودروها حضور دارند و ضمن بررسی وضعیت مددجویان، تلاش می‌کنند افراد کارتن‌خواب یا بی سرپناه را برای مددسراها و گرمخانه‌ها جذب کنند، بیان کرد: ۴۰ خودرو و هفت دستگاه اتوبوس کار جمع‌آوری افراد بی‌خانمان و بی‌سرپناه را انجام می‌دهند و در حال حاضر حدود دو هزار و ۵۰۰ ظرفیت را به این موضوع اختصاص داده‌ایم.

ایستگاه پایانی با چاشنی تحریم به‌دلیل نقض حقوق بشر

عقربه‌ها، حوالی حدود ساعت ۵ را نشان می‌داد که ون حامی شهر در مقابل شهرداری منطقه ۹ توقف کرد و از آن پیاده شدم. پیام‌هایی که برایم ارسال شده است را چک می‌کنم و به خبری که تحت عنوان «تحریم‌های جدید علیه ایران به‌دلیل نقض حقوق بشر» ارسال شده نگاه می‌کنم. به این فکر می‌کنم که هیچ کس نمی‌داند خسروی و همکارانش در حالی که شهر در خواب است ساعت‌ها با معتادان، بی‌خانمان‌ها و افراد بی‌سرپناه صحبت می‌کنند تا قانع شوند شب را در یک جای گرم سپری کنند؛ در حالی‌که در همین زمان کارتن‌خواب‌های آمریکا و غرب در میان چرخ‌دنده‌های لیبرالیسم در حال نابودی و انجماد هستند. اگر حقوق بشر نجات جان یک انسان بی‌پناه از مرگ نباشد، پس چیست؟

منبع: مهر